Yayla Şenliklerinin İşlevleri

Yayla Şenliklerinin İşlevleri

A-TOPLUMSAL İŞLEVLER

Şölenler ve şenlikler bir toplumun kültürünün temel yapı taşlarından birsidir. Şenlik ortamı yöre inşalarının sosyalleşebileceği ve kaynaşacağı en önemli organizasyonlardır. Öte yandan kültür ögeler etrafında şekilleniyor olması ve halk dansları, Halk müzikleri gibi folklor ürünlerinin sergileniyor olması toplumun kültürün yaşatmasına bir vesile kaynağıdır.

Yayla şenlikleri yapısı gereği organize edilirken toplumda var olan bir takım düşünceleri ortadan kaldırmaktadır. Örneğin özellikle kırsal kesimlerde kadınların sosyalleşeceği ortamlar sınırlıdır. Geçmişte bir takım sosyalleşme ortamları bulunsada (çeşme başı vb.) zamanla bu ortamlarda varlığını yitirmiştir. İşte bu nedenle yayla şenliklerin etkisi büyüktür. Günlük yaşamda var olan yasaklanmaların ve kısıtlamaların yayla şenliklerinde daha az olduğunu gözlemlemekteyiz. Bu nedenledir ki kadın bireyler için yayla şenlikleri önemli bir sosyalleşme ortamlarıdır. Arkadaşları ve çevresi ile görüşme imkanı bulmanın yanı sıra sevdiği kişiyi de görebilir hatta burada tanışma imkanı bulabilmektedir.

Yayla şenliklerinin topluma kattığı bir diğer önemli husus anlaşılacağı üzere gerginliği ve stresi atmaya yardımcı olmasıdır. Şehir dışından, başka yerden şenlik için memleketlerine gelen insanlar burada akrabağları ile eski çocukluk arkadaşları ile görüşebilme ve vakit geçirme imkanı bulmaktadırlar. Bu durum bireylerin kalabalık şehirde ve yoğun iş temposunda artan gerginliklerini bu şenlikler sayesinde azaltmakta ve zihinlerini dinlendirmektedirler.

Öte yandan yaylalar ve yaylacılık olgusu toplumsal yardımlaşmayı geliştirmektedir. Yayladan elde edilen mahsuller eş dost ile paylaşılarak hem ilişkiler pekişir hem de yardımlaşma olgusu varlığını korur.

Anlaşılmaktadır ki yayla şenlikleri toplumumuzun en önemli sosyal faaliyetlerinden birisidir başka faaliyetlerin etkisini yayla şenlikleri kadar kendini göstermemektedir. Değişen dünya düzeni ile birlikte birçok geleneklerimiz değişmeye hatta yok olmaya yüz tutarken yayla şenliklerinin var olması bizler için son derece kıymetlidir.

B- SOSYO PSİKOLOJİK İŞLEVLER

İnsanlar, hayatlarını sağlıklı bir şekilde devam ettirebilmek için çeşitli unsurlara ihtiyaç duymaktadır. Bu temel ihtiyaçlardan biriside sosyalleşme ihtiyacıdır. Bunun aksi durumlar neticesinde insan psikolojik olarak olumsuz yönde etkilenmektedir. Yayla şenlikleri ise bunun için en ideal organizasyon ve sosyalleşme araçlarından birisidir. Yıllardır görülmeyen tanıdıklarla vakit geçirip çeşitli etkinliklerde yer almak bireylerin psikolojisini olumlu yönde etkilemektedir. Zaten anlaşılacağı üzere yayla şenliklerinin temel amaçları bu nedenlerdir. Sosyalleşip kaliteli vakit geçirilmesi her insanı mutlu etmektedir.

Öte yandan yayla şenliklerinde her kesiminden, meslekten insanların bir araya gelmesi karşılıklı bilgi aktarımına vesile olmaktadır. Özellikle bir yörede düzenlenen yayla şenliklerinde o yörenin örfü, adeti ve gelenekleri yeni kuşaklara aktarılmaktadır. Bu vesile ile birey memleketinin folklor ögelerini daha iyi kavramaktadır. Bu konuda bir başka önemli husus ise : Yayla şenliklerinde kurulan sohbet ortamında köyün büyükleri, ileri gelenleri tarih hakkında geçmiş hakkında bilgileri aktarmaktadır. Bu ve bunun gibi durumlar şenliklerin sosyo psikolojik bakımında değerlendirildiğinde şenliklerin öğrenme ve eğitim gibi vasıflarının da olduğunu bizlere göstermektedir.

İnsanların birlikte halk oyunlarını oynaması kişinin olumsuz düşüncelerinden kurtulmasına, pozitif bir havaya girmesine olanak sağlamaktadır.

Şenliklerin sosyalleşme ortamı olduğuna değinmiştik. Özellikle geçmiş dönemlerin şartları günümüz şartlarıyla kıyaslanamayacak kadar azdır. Bu nedenle şunu belirtebiliriz; Yayla şenlikleri günümüzde etkisi azalmış olsada geçmiş dönemlerde önemli bir iletişim kanalı olduğunu belirtebiliriz. İnsanların iletişime geçme, haber alma gibi ihtiyaçlarının olduğu aşikardır. Şenlik vasıtası ile bu ihtiyaçlarını karşılayabilmektedir. Anlaşılacağı üzere bu durum gelişen teknoloji ile birlikte günümüzde etkisi azalmış olsa da geçmiş dönemlerde etkili olduğu aşikardır.

Giresun yayla şenliklerini incelediğimiz taktirde veya bir başka yayla şenliğine göz attığımız zaman anlaşılmaktadır ki bireylerin yıl içerisinde şenlik zamanına kadar yaşadığı zorlu süreci geride bırakmaktadır. Şenlik ortamında sadece eğlenmeyi, birlikte vakit geçirmeyi düşünen bireyler iş temposunun veya başka etmenlerin verdiği olumsuz düşünceleri şenlik zamanı geride bırakmaktadır. Bu durumun kişinin hem ruh sağlığında hem beden sağlığında olumlu etmenleri vardır. Öte yandan bu durumu kitle psikolojisi olarak düşündüğümüzde anlıyoruz ki bireylerin burada streslerini atıyor olması, şehir hayatında meydana gelebilecek tartışmaları ve kavgaların daha az yaşanması hususunda bir vesile kaynağı olduğunu belirtebiliriz.

Yayla şenliklerinin bir başka önemli işlevi de yazın bunaltıcı sıcağından uzaklaşmaya olanak sağlamasıdır. Bu durumu özellikle sıcak iklim bölgelerinde kendisini daha belirgin bir şekilde göstermektedir. Giresun’un dada yaz aylarında nem oranın yüksek olduğu belirtilmektedir. Yayla şenlikleri bu bunaltıcı havadan uzaklaşmak için çok önemli bir fırsattır. Genelde yüksek bölgelerde bulunan yaylalar, temiz havası ve sıcak olmayışı gibi nedenlerden dolayı insanların rahatlamasında, kendini iyi hissetmesine olanak sağlamaktadır.

C- KÜLTÜREL İŞLEVLER

Yayla şenliklerinin kültürel işlevleri belki de en önemli unsurudur. Düşünüldüğü zaman günümüzde inşalar özellikle şehir hayatında örflerden, geleneklerden ve adetlerden uzak kalmaktadır. Özelliklede yeni kuşak bireylerin kültür ögelerinden uzak kaldığını gözlemlemekteyiz.  Yayla şenliklerinde ise bireyler kültürlerini öğrenme, törelerini, örflerini ve adetlerini yaşatma ve öğrenme imkanı bulmaktadır. Yayla şenliklerinde icra edilen halk oyunları veya başka folklor ögelerinin öğrenilmesi bunun en önemli kanıtlarından birisidir.

Öte yandan unutulmaya yüz tutmuş gelenekler ve diğer kültür ögeleri yayla şenliklerinde yaşatılmaktadır. Bu durum kültürümüzü gelecek nesillere aktarabilmenin en önemli yoludur. Bu sayede kültür ögelerimiz yeniden canlanacak ve varlığını koruyabilecektir.

İnsanlar yaşantılarını  içerisinde bulunduğu toplumun kültür ögelerinin sunduğu kalıplar ve normlar etrafında sunduğu aşikardır. Lakin bireyin toplum kültürünü öğrenme imkanı bulamadığı takdirde toplum içerisine girmekte güçlük çekecektir. Yayla şenlikleri ise bu husus için çok önemli bir fırsattır. Bireylerin kültürünü öğrenmesi, kültür unsurlarını icra etmesi topluma aitlik duygusu hissetmesinde ve topluma kaynaşmasında önemli bir faktördür.

Bir diğer önemli husus bireyler kültürü kulaktan duyarak değil, yaşayarak öğrenmektedir. Bir insana kültür ögelerimizi anlatarak öğrettiğimiz düşündüğümüz zaman o kişide tesirinin ne derece olduğu bellidir öte yandan ise bireyin halk oyunlarını, türkülerini izleyerek, dinleyerek ve uygulayarak öğrendiğini düşünelim elbette bireyin deneyimleyerek öğrenmesi kendi kültürünün daha iyi kavramasına neden olacaktır.

Şenlikte gelenekler ve örflerin yanı sıra icra edilen diğer uygulamalar (alışverişler, yarışmalar vb.) kültürün zenginleşmesine yol açmaktadır. Bunun yanı sıra bu durumlar toplumun kaynaşmasında da etkin rol oynamaktadır.

Kısa bir değerlendirmede bulunduğumuz taktirde anlaşılmaktadır ki yayla şenlikler kültürümüz açısından son derece önemlidir. Kökeninin geçmişimizde var olan uygulamalara dayanması, günümüzde de unutulmaya yüz tutan geleneklerimizin yaşatılması için en ideal organizasyonlar olması bakımından bizler için son derece önem teşkil etmektedir. Yayla şenliklerine sahip çıkmalı onları koruyarak yaşatmalıyız.

Ç- TARİHSEL İŞLEVLER

Kültür, başlı başına tarihsel birikimlerin ürünüdür. Yayla şenliklerini veya başka bir eğlence organizasyonunu tarihsel açıdan değerlendirdiğimiz taktirde anlaşılmaktadır ki insanların eğlenme iç güdüsü tarihsel süreç içerisinde hep var olmuştur. Bu iç güdünün inşaları çeşitli arayış ve davranışlara itmesi eğlence kültürünün ortaya çıkmasına vesile olan nedenler birisi olduğu aşikardır.

Öte yandan şenlikler, tarihsel birikimlerimiz yaşatma ve gelecek nesillere bu değerli mirasımızı yaşatmada çok önemli bir etmendir. Zira şenliklerde öğrenilen kültür unsurları şenliklerin devam etmesi neticesinde gelecek nesiller tarafından da öğrenilecek ve yaşama imkanı bulabilecektir. Giresun yayla şenliklerinde olduğu gibi yörenin tarihi hakkında da bilgiler öğrenmememize vesile kaynağıdır. Bu sayede yöremizin ve soyumuzun geçmişi hakkında kafamızda oluşan soru işaretlerinin ortadan kalkacaktır.

Öte yandan yayla şenlikleri icra edilirken biz Türklerin eski yaşantı ve gelenek unsurlarının uygulanması önemli bir etmendir. Zira çadırlarda konaklanılması eski konar-göçer Türklerin izlerinin yaşatılmasına ve yaşamlarının daha iyi kavranılmasına olanak sağlamaktadır.

D- EKONONİK İŞLEVLER

Kültür unsurları incelip analiz edinilirken ekonomik boyutunu ela almadan incelemek bizleri sağlıklı sonuçlara ulaştırmayacaktır. Kültür, günlük yaşantımızın temel yapı taşlarından birisi olduğu gibi ekonomi de insanların hayatlarını devam ettirebilmesi için temel bir kavramdır. Bu bağlamda biz Halkbilimciler ve diğer disiplinlerde uzman olan kişiler bir araştırma yaptıkları zaman bu hususları göz önünde bulundurmalıdır.

Yayla şenlikleri icra edilirken elbette ekonomik boyut düşünülmektedir. Lakin bu durum daha iyi sentezlenip değerlendirildiği taktirde ekonomik açıdan daha fazla verim alınmasına olanak sağlayacaktır. Anlaşılacağı üzere yayla şenliklerinde alışverişin, ticaretin ve tüketimin yapılması yayla şenliklerine önemli bir işlev kazandırmaktadır. Bu durum daha iyi analiz edilip uygulandığı taktirde bu işlevlerden alınan verimler artacaktır.

Öte yandan bilindiği gibi turizm bir ülkenin en önemli kazanç yollarından birisidir ki bacasız sanayi olarak adlandırılmaktadır. Yayla turizmi de bu konuda önemli bir yer teşkil etmektedir. Bölge ekonomini canlandırmakta ve ayakta kalmasına vesile olmaktadır.

Şenlik zamanı yaylalarda kurulan Pazar yerleri yaylada yetişen mahsullerin satışına, değer kazanmasına imkan sağlamaktadır. Bu durum tarımın, hayvancılığın ve üretimin artmasına olanak sağlamaktadır.

 Giresun yayla şenliklerinin düzenlenme aşamasında anlaşılacağı üzere ciddi bir finansal kaynak gerekmektedir. Bu durum diğer yayla şenliklerinde de aynıdır. Ekonomik durumlar iyi analiz edildiği taktirde uygun sponsorlar bulunabilir, yayla şenliklerinin mali yükü hafifletilebilir. Bunun için farklı yollara başvurulduğu ve verim alındığı gözlenmektedir. Daha iyi bir analizle bu durumun etkisi kuşkusuz artacaktır.

Günümüzde  özellikle kalabalık şehirde yaşayan insanların tatillerini temiz havada, sessiz ve sakin alanlarda geçirme isteği gözlemektedir. Yani insanlar artık doğaya kavuşmak, doğayı hissetmek istemektedir. Bu hususta yaylalar önemli bir tatil alanlarıdır. Bu nedenle yaylalara gereken hassasiyet gösterilmeli yayla turizmine yapılan yatırımlar arttırılmalıdır. Şüphesiz bu durumda inşalar daha iyi tatil yapabilecekleri bunun neticesinde mutlu olabilecekleri alanlara kavuşacaktır.

Öte yandan yayla turizmin farklı bölgelerde düzenli olarak organize edilmesi yayla turizminin ekonomiye olan katkısını arttırmasının yanı sıra halk içinde bu durum daha uygun hele gelecektir. Fakat bu durum icra edilirken yayla şenliklerinin kültürel havası korunmalı, temel prensiplerinden uzaklaşılmamalıdır. Yani anlaşılacağı üzere yayla şenliklerinin temel amacı gelir kapısı olmamalıdır. Eğer böyle bir durum olması halinde yayla şenliklerinin temel yapısı bozulur, bunun neticesinde ise kültür ögeleri bir bir etkisini azalarak kaybolur.

E- SİYASAL İŞLEVLER

Yayla şenliklerinin bir diğer işlevi de siyasal işlevleridir. Türk tarihinde organizasyonları icra edilirken şölenler ve kutlamalar siyasal açıdan her zaman önem teşkil etmiştir.

Bu konuda ilk başta belirtmemiz gereken en önemli hususlardan birisi günümüzde yayla şenliklerine bölgenin yöneticilerinin ve siyasi isimlerinin de katılıyor olmasıdır. Anlaşılacağı gibi  Bu durumun etkileri ve tesirleri oldukça fazladır. Halk siyasilerle görüşebilme imkanı bulup isteklerini ve beklentilerini dile getirebilmektedir. Bu durumun halk için önem teşkil etmesi kadar siyasiler açısından da bir hayli önemlidir. Çünkü siyasiler bu tür alanlarda kendilerini gösterebilir, halka hitap edebilirler.

Hatta bazı durumlarda sırf siyasi hedefleri gerçekleştirebilmek için  şenliklerin düzenlendiği gözlemlenmektedir. Öte yandan geçmişte bazı siyasi partilerin kendi seçmen tabakası ile vakit geçirmek, onlara seslenebilmek ve beklentilerini ifade edebilmek için büyük şenlikler düzenlediğini gözlemlemekteyiz.

Bir başka önemli husus ise şenlikler aracılığı ile halk ve siyasilerin arasında bulunan mesafenin azalmasıdır. Bu tür durumlarda halkın siyasilere karşı olan tutumlarının olumlu olabileceği aşikardır.

Elbette yayla şenliklerinin siyasi işlevlerinin sonuçları her zaman olumlu olmamıştır. Bir takım siyasilerin şenlikleri propaganda alanı olarak görmesi ve şenliklerin amacının dışına saptırılması bazı kesimler tarafından eleştirilmiştir. Bu konuda üzerinde durmamız gereken en önemli husus yayla şenliklerinin siyasete alet edilememesi durumudur. Bu konuda toplumun her kesiminden insanlara vazife düştüğü gibi biz Halkbilimcilere de önemli görevler düşmektedir. Yayla şenliklerinin amacının dışında kullanılmaması kültürümüzün koruması ve yaşatılması gerektiğini halkımıza anlatacak iletişim kanalları oluşturmak biz Kültür bilimcilerin görevidir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir