ISLAHATNAMELER NEDİR ?

ISLAHATNAMELER NEDİR ?

ISLAHATNAMELER

Osmanlı siyaset düşüncesi tarihi aştırmaları henüz emekleme safhasındadır ve tespit edilememiş ilmi neşri yapılmamış, tahlil edilmemiş pek çok eser vardır. Osmanlı siyasi düşüncesinin klasik dönem İslam siyasi düşüncesiyle karıştırılmaktadır.

Osmanlılarda XVI. Asrın son zamanlarından itibaren siyasetnamelerin yanı sıra birtakım ıslahat risalelerinin de yaygınlaştığı görülmektedir. Bunları siyasetname ve ahlak kitapları tipi eserler kategorisinde incelemek mümkün değildir. Bu siyasetnameler genel olarak izahı yapılmış devlet ve toplum konularını ele alıyorlardı. Bu kaynaklarla siyasetnameler arasında ki temel bir fark bulunmaktadır; Siyasetlerin daha ziyade nazari meselelerle uğraşmalarına karşılık ıslahatlalarla müteallik eserlerde devlet ve toplumun içine düştüğü kötü durumdan kurtulma yöntemleri üzerinde durulmaktadır. Bu alanın en tipik eserleri , yazarı belirsiz  Kitab-ı Müstebab ile meşhur Koçi beg Risalesi’dir

Islahatname geleneğini Şehzade Korkut’a kadar uzatmak mümkün görünüyor. Islahatname sayılabilecek en önemli eserlerden birisi Gelibolu’lu Mustafa’nin Osmanlı İmparatorluğu bünyesinde meydana gelen değişim ve buna karşı düşünülen tedbirleri elen alan konuları işleyen eseri olan Nushatü’üs-selatin’dir

Şair Veysi tarafından kaleme alınan ilgi çekici bir eser olan Habname adlı eser, ıslahatlara yardımcı olmak üzere yazılmış eserler kategorisine girer. Fikirlerini iletebilmek için ilginç bir yol seçen Veysi, olayları rüyasında görmüş gibi tasvir eder ve aktarırdı. Osmanlı devlet ve toplum düzeninde ortaya çıkan çeşitli bozuklukların sebebini ortaya koymak ve bunlara çözüm üretecek yolu bulmak amaçlı kaleme alınan ıslahat risalelerinin ilk örneklerinden birisi Kitab-ı müstebab’dır . Katip Çelebi, bütçe açığına çare bulamak amaçlı toplanan divana katılmış ve Dusturu’l-Amel li Islahi’l Halel adlı bir risale kalem almıştır.

Bir bütün olarak bakıldığında ıslahat eserleri, Klasik dönem devlet ve toplum anlayışı ölçeğine bağlı kalarak güncel problemlere çözüm önerisi getirmeyi amaçlamıştır. Devlet, ordu ve sistemler arasında ki çözülme bozulmalar en çok vurgulanan konular olmuştur

Lale devrinden itibaren  klasik ıslahatname ve siyasetname tarzı devam etmişse de artık yeni fikirler gündeme gelmeye başlamış. Avrupa lı devletlere gönderilen elçilerin gözlemlerini aktardıkları Sefaretnameler ön plana çıkmaktadır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir