HAKANLI TÜRKLERİ; ALP TASVİRİ

HAKANLI TÜRKLERİ; ALP TASVİRİ

HAKANLI TÜRKLERİ

Orta Asya Türkleri alplık mizacına artık lslami şekilde değer vermekteydi. Kaşgart’nirı yaşadığı devirden daha yüz yıl kadar önce, vatanı Kaşgar’da henüz Budacılık hakimdi. xv. yüzyıla kadar Uygurlar Budacı olarak kalacaktı. Aslında Buda felsefesi alp şahsiyetine karşıydı. Buda dirıinin alpa teklif edebileceği en büyük muvaffakiyet pişmanlıktan ibaretti. Alp, silahlarına ve cemiyet hayatına veda edip, bir manastırda yokluk murakabesine dalarsa belki kurtuluşa erişebilirdi  lslam Peygamberine göre cemiyetin fazilet ve nizam içinde yaşayabilmesi için, her kişinin sosyal vazifeler yüklenmeye çalışması gerekiyordu. lslamiyet başka bir cemiyete saldınnayı veya mülk kazanmak için savaşa en ağır günahlardan sayar. Ancak zulüm görenlerin korunma hakkı vardır. Saldırıya uğrayan mazlum, bir cemiyeti korumak için mücahit olan gazi, bu yolda canını feda eden şehit, İslamiyet görüşünde en zor vazifeyi yüklenmiştir. Bir gece nöbet tutan asker, bin gece dua eden ve bin gün oruç tutandan daha yüksek manevi dereceye erişir   

Hicretin ilk yüzyılında, diğer Orta Asyalılarla birlikte Araplann fütuhatına karşı koyan Türkler, 75o’clen sorıra İslamiyete ilgi gösterdiler. Bu ilginin sebebi, Türkistan’ı istila eden Çin’e karşı Türklerin Orta Asya Müslümanlarından yardıın görmesi oldu.  Türkistan’ı almaya gelen bir Çin generali, Taşkentli Türk tudunun başını keserek Türklerde isyan hissi uyandırmış ve onları Çin’e karşı koymaya sevk etmişti. Müslümanlarla birleşen Taşkent Türkleri Çin ordularına karşı Talas Vadisi’nde, 750’de muharebeye giriştiler. Çin tarafında bulunan gayri Müslim Karluk Türkleri de Talas Muharebesi’nde Müslüman cephesine geçince, Çin orduları yenildi ve Türkistan’dan çekilmek zorunda kaldı

Çin’e karşı isyan eden Taşkent, Bilge  Kadır Han devrinde, lslamiyeti kabul eden ilk “Türk beldesi” oldu.  Taşkent Türklerinin lslamiyetten önceki dini hakkında, (Zerdüşt, Buda, Mani ve NestQrl dinleri) kültür merkezlerine yakınlıkları bakımından ancak tahminlerde bulunabilmekteyiz. 893’te Müslüman olan bir diğer Türk merkezi Taraz’da ise, muhtemelen Nestüri mezhebinden büyük bir kilise mevcuttu

Bir gün Satuk Buğra, Buhara’dan gelen bir kervanı seyretmeye Artuk’a gelmişti. Satuk Bugra’yı gören Nasr, bu çocukla dost oldu. O anda kervanla gelen Müslümanlar sığır derisi üzerinde namaza durmuştu. Satuk Buğra namazın manasını sordu ve Nasr, SaLuk Buğra’yı 1slama davet elti. . Fakat lslamiyete girdiklerini saklamak mecburiyetindeydiler. Artuç’ta bir lslamiyete geçme hareketi başladığını duyup endişelenen Oğulcak Han, bu yerden lslamiyeti uzaklaştırmak için, oraya bir “put” mabedi yapurdı. Kaşgart’den öğrendiğimize göre, herkesle beraber Satuk Buğra da mabedin tuğlalarını taşımaya mecbur edildi. Fakat Satuk Buğra, gönlünde bu mabedi Allah’a adamıştı. Nihayet manevi çekişme açığa vuruldu. Yirmibeş yaşına gelen Satuk Buğra, Kaşgar’dan kaçmaya mecbur kaldı. Fergana hududunda bir kale ele geçirebildi. Satuk Buğra’nın kalesini almak için Oğulcak Han sefere çıku. Fergana’da bulunan Müslüman gaziler Satuk Buğra’nın imdadına yetiştiler. Böylece Satuk Buğra, ilk Müslüman Türk hakanı sıfatıyla Kaşgar’a döndü. Çocukluğundaki ahdi tutarak Artuç’taki “putlar evini  cami yaptı. yılında Satuk Buğra öldü ve Artuç’ta gömüldü

Samani veya Hakanlı devrinden kalan bir satranç takımında, iki Türk alpı görmekteyiz. Takımın Hakanlı devrinden olması pek mümkündür, çünkü Hakanlı Türkleri satranç oyununa meraklıydı.”‘ Söz konusu küçük heykeller Samani devrinden bile olsa, yine Türk askerlerini temsil eder, Samani ordusu Türklerden oluşmuştu. Hatta, lbn Havkal,”‘ Samani ordusundaki Türk askerlerinin özel şekilde altın ve gümüş kemerleri olduğunu kaydeder. Samani hizmetindeki Türk beylerinin bağımsız bir durumu vardı. Kara Tigin ve Buğra Bey gibi Türk beyleri, Samani devrinde Belh ve Buhara’da kendi adlarına para bastırmışlardı

Hakanlı alplarını gösteren bir grup resim, Ilhanlı ve Tiınurlu devirlerinde yapılmıştır. Türk hakanlarını tahttan indiren Cengiz, Türk illerini kendi soyundan Moğollar arasında paylaşmışu. Fakat bu devirde henüz Türk hakanlarının töresi unutulmadığı için, bu geç resimler de bizim açımızdan ilgi çekicidir

Hakanlı Türklerinin alplıkla ilgili bir diğer ongunu da aslandı. Aslan Türk ilik’lerinin taşıdığı bir rütbe adıydı. Ayrıca yiğitlik simgesi de olmaktaydı. lkonografi bakımından, bütün lç Asya’da olduğu gibi, Türk sanatında da aslan motifi, kaplan ve pars şekillerine yakın olarak tasvir edilir. lç Asya’da, eski devirde aslan olmadığı için, sanatkarlar görmedikleri bu hayvanın, aynı cinsten gördüklerine benzetmekteydiler. Aslan motifi lç Asya’ya ve Türk ikonografisine Buda taşıyıcısı olarak girdi. Bu mahiyette Uygur resimlerinde çok gözükür. Onun harabelerinde ise alp heykellerini aslanlar taşımaktaydı

Hakanlı ordusu. Türk ve Müslüman hüviyetiyle bugünkü ordumuzun öncüsüdür. Osmanlıların askeri terimlerinin, rütbe ve silah adlarının”” birçoğu Hakanlılardan gelmedir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir