Türk tarihinde siyasetnameler

Türk tarihinde siyasetnameler

Türklerin kurduğu devletler de dahil., İslam devletlerin de eski devletlerden beri hükümdara ve idarecilere yardımcı olmak amaçlı devlet idaresi üzerine birtakım eserler yazılmıştır. Bu tür eserler, yöneticilerin sahip olması gereken vasıflar, devlet ve toplum hayatının özellikleri, ferdi ahlak vb. konuları, kur’an-ı kerim’den, sünnetten ve tarihte yaşanmış olaylardan veya birtakım hikaye ve masallardan örnekler vermek suretiyle işlemektedir.

Türk tarihinde bu tip eserlerin ilk örneği 1070 yıllarında yazılan ve Karahanlı hükümdarına sunulan Kutadgu Bilig’dir. Bu eserde dört ana karakter ve bunların sembolize ettiği dört temel nitelik etrafında devlet idaresi, toplum, ahlak konularında felsefi düşünceler, ahlaki öğütler ve pratik düşünceler ortaya konulmaktadır. Daha sonraki devirlerde bu gelenek sürdürülmüştür.

SİYASETNAMELER VE OSMANLI SİYASETNAMELERİ

Devlet yönetimi hakkında yazılan eserlerin genel adı siyasetnamedir. Siyasetname literatürü genel ahlak kitapları içinde mütelaa edilmekle bazen salt hükümdar ve yöneticilere öğütler niteliğinde eserler bu başlık altında incelenmektedir.

Osmanlı Klasik Dönemi’ndeki bilim anlayışı ve bilimlerin tasnifi konusunda en önemli eser olan Taşköprülüzade’nin Mevzuatü’l Ulum’una göre yedi ana ilim grubundan birisi ameli hikmet olup onun da dört şubesi vardır. Ahlak kitapları genellikle ameli hikmetin ilk üç şubesini içerirken siyasetnamelerde ise ‘ilm-i siyaset’ ve ‘ılmu adab’l’ mülük ağırlıklı içeriklere rastlamaktadır. Beylikler ve erken Osmanlı döneminde, çoğu alanda olduğu gibi siyasetname literatüründe de işe çeviri eserlerden başlanmıştır.

Klasik dönemde, İslam siyaset ve ahlak literatürünün örnek eserlerinin izinde yazılmış en meşhur ahlak kitabı Kınalızade Ali Efendi’nin Ahlak-Alai’sidir bu eserin birinci kitabı teorik ahlak bilgisine ve bireysel ahlaka, ikinci kitabı aile ahlakı, üçüncü kitabı ise devlet ve topluk konularında içerikler barındırmaktadır.

16. Yüzyıla gelindiğinde Osmanlı siyasi düşüncesine özgü bir takım içeriklerin belirgin olduğu Siyasetname ve Islahat türlerinde kayda değer eserler verildiği görülmektedir. Bu yüzyıldan itibaren telif ve tecrüme türünde pek çok siyasetname kaleme alınmıştır.

Siyasetname yazarları genellikle ulema ve ümera mensubu kişilerdir. Bunların bir kısmı hamilerden veya yöneticilerden gelen emir üzerine eserler kaleme almışlardır. Kimileri de devlet ve toplum hakkındaki fikirlerini yöneticilere duyurmak için eserler yazmışlardır

Siyasetnameler ve ahlak eserlerinde yazarlar görüşlerini ve hükümlerini ortaya koyarken çeşitli araçlardan yararlanırlar. Bunlar öğretici hikayeler ,tarihi olaylar, Kur’an ayetleri , hadisler atasözleri vb.dir. Özellikle Ulema mensuplarının eserlerinde ayet ve hadislere daha fazla yer verdiği belirtilmiştir. Ancak Siyasetname ve ıslahatlarda ideal yönetimin niteliklerini ve toplum hayatının esaslarını konu edinirken tüm araç ve kaynaklardan ortaklaşa yararlanır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir